«Այս է Հայաստանի Հանրապետութեան եւ հայութեան լիարժէք, անվտանգ ապագայի երաշխիքը»
воскресенье, 14 марта 2010 г.
Քաղաքականություն
Հայաստանում հնչակյան հերոսների ու անվանի գործիչների անունը կրող դպրոցները
- Անմահ հնչակյան հերոս, հեղափոխական մեծ գործիչ հաճնցի Մեծն Մուրադի անվան դպրոցը՝ հիմնադրված 1995 թվականին, գտվում է Նոր Հաճն քաղաքում
- Հայ մեծանուն սեղծագործող և հնչակյան անվանի գործիչ Շիրվանզադեի անվան թիվ 21 դպրոցը հիմնադրվել է Երևանում և կրում է նրա անունը 1934թ.-ից
Հայ մեծ գրող, մանկավարժ, հրապարակախոս և հնչակյան անվանի գործիչ Ղազարոս Աղայանի անվան դպրոցը հիմնադրվել է Երևան քաղաքում 1957 թվականին
Քաղաքացիական Պատերազմի հերոս, Հնչկյան անմահ հերոս Գայի (Հայկ Բժշկյանցի) անվան թիվ 129 դպրոցը Երևան քաղաքում հիմնադրվել է 1964-ին
Հայ մեծ բարերար, հնչակյան հերոսացած գործիչ Բենիամին Ժամկոչյանի անվան դպրոցը գտնվում է Երևան քաղաքում, Տիգրան Մեծ 64 հասցեում
Լուսանկարիչ՝ Թորոս Տեր-Հարությունյան
Կրթություն
Տպավորություններն անմիջապես փոխվեցին, երբ հետաքրքրվեցի Ստամբուլի հայկական համայնքի, դպրոցների, նրանց գործունեության մասին, կուտակված հարցերի պատասխանը փորձեցի ստանալ հենց <<Էսաեան>> վարժարանի աշակերտներից: Ստամբուլ քաղաքում, որտեղ բնակվում են Թուրքիայի հայության 90%-ը, գործում են 19 հայկական դպրոց և 9 նախակրթարան, որոնք պետական ֆինանսավորում չեն ստանում և գոյատևում են եկեղեցիների հասույթների շնորհիվ:
Բացառություն չէ նաև դպրոցներից ամենամեծը` <<Էսաեան>> վարժարանը, որի ֆինանսական ծախսերը ամբողջությամբ հոգում է դպրոցի բակում գտնվող <<Սուրբ Երրորդություն>> եկեղեցին: Վարժարանը բաղկացած է հիմնական դպրոցից, որը տալիս է 8-ամյա կրթություն և լիցեյից (9-11-րդ դասարան): Ժամաքանակի աստիճանական նվազմամբ` առաջինից մինչև ավարտական դասարան ուսուցանվում է հայերեն լեզուն:
Իրականում այդ <<ժողովրդավար>> Թուրքիայում հստակ մշակված քաղաքականություն է տարվում: Եվ պատահական չէ, որ բռնապետական դրսևորումները հատկապես վառ արտահայտվում են կրթության համակարգում:
Հայկական հարցի առնչությամբ թուրքական պաշտոնական թեզը խորը արմատավորված է նախակրթարանից մինչև բարձրագույն կրթություն: Նախակրթարանների և միջնակարգ դպրոցների պատմության դասագրքերում Հայկական հարցի վերաբերյալ պատմական օբյեկտիվ ինֆորմացիա չպարունակելուց բացի, պատմություն և աշխարհագրություն առարկանները դասավանդվում են <<պետական ծառայող>> ազգությամբ թուրք մասնագետների կողմից: Պետական դպրոցներում պարտադրվում է կրթության նախարարության կողմից հրատարակված <<Հարյուր նովելներ>> ժողովածուն, որն աշակերտների և ուսուցիչնեի մոտ ագրեսիա է առաջացնում ազգային փոքրամասնությունների նկատմամբ:
Անհեթեթ կարգավիճակով են գործում հայակական դպրոցների ղեկավար մարմինները, որոնց լիազորությունները սահմանափակվում են պետության կողմից նշանակված թուրք տնօրենի կողմից: Զավեշտն այն է, որ հայ և թուրք տնօրենների բացակայության դեպքում տնօրենի պարտականություններն անցնում են մոտակա դպրոցի թուրք տնօրենին կամ ուսուցչին: Թերի, սխալ, չափազանցված տեղեկություններով, հստակ մշակված քաղաքականությամբ պաշտոնական մեքենան աշխատում է կաղապարել երիտասարդ ուղեղները…
Աշակերտների խոսքից` <<դուք բախտավոր եք, որ ապրում եք սեփական երկրում>>, հասկացա. նրանք ասացվածքը ընկալում են, ինչպես ի սկզբանե ես էի ընկալել, և, չնայած ճնշումներին և նեղությանը, Թուրքիայում բնակվող հայերը հաղթահարում են այդ դժվարությունները, նրանք կարողանում են մնալ այդ հողերում, որտեղ ունեն շատ խորը արմատներ և պահպանել իրենց ինքնությունը:
Հերմինե Անտոնյան
Սոցիոլոգիայի դիտակետից
Հանդուրժե՞նք, թե ոչ
<
Վերջինիս հետևած պատասխանը հայ երիտասարդի կողմից հետևյալն էր. << ԵՍ նույնպես հպարտ եմ ունենալու այսպիսի թուրք ընկեր: Կարոտում եմ քեզ շատ>>:
Սա մի հատված է “facebook” հայտնի սոցիալական ցանցում հանդիպած խոսակցություններից:
Սոցիալական ցանցերում հայ <
Պետք է նշել, որ սա մեկն է այն երկխոսություններից, որ սովորաբար ծավալվում է երիտասարդների շրջանում մշակութային երկխոսությանն ուղված միազագային ծրագրերին մասնկացելու արդյունքում:
Իհարկե, այսպիսի ծրագրերին մասնակցողների քանակը մեծ չէ, և վերոնշյալով պետք չէ կարծիք կազմել հայ և թուրք երիտասարդների միջև առկա կատարյալ հանդուրժողականության և թուրքերի անսհաման բարության մասին: Հայ երիտասարդների շրջանում թուրքերի նկատմամբ հանդուրժողականության հիմնախնդրիը այն թեմաներից է , որ ամեն անգամ թեժ քննարկումների տեղիք է տալիս: Հենց այս թեմային էլ ուղղված էր <<Սարգիս Տխրունի>> ուսանողական-երիտասարդական միության նախաձեռնած սոցիոլոգիական հետազոտությունը:
Անցկացված ինտերնետային հարցման միջոցով փորձեցինք պարզել հայ երիտասարդության հանդուրժողականության աստիճանը ազգությամբ թուրքերի նկատմամբ: Հետազոտությանը մասնակցած 120 հարցվողները պատասխանել էին այն հարցին, թե ինչպիսի հարաբերությունների են պատրաստ թուքերի հետ .
· Ամուսնական փոխհարաբերություններին
· Անձնական ընկերությանը
· Հարևաններ լինելուն
· Գործընկերներ աշխատավայրում լինելուն
· Միևնույն քաղաքի, գյուղի, կամ թաղամասի բնակիչներ լինելուն
· Միևնույն երկրի քաղաքացիներ լինելուն
· Տարբեր երկրների քաղաքացիներ լինելուն
Հարցման արդյունքները սպասվածի պես չէին խոսում հանդուրժողականության բարձր մակարդակի մասին հայ երիտասարդության շրջանում: Իհարկե, պատկերը հակադրվում է սոցիալական ցանցերում հանդիպող առանձին դեպքերից ստացվող տպավորությանը. հայ երիտասարդության ճնշող մեծամասնությունը պատրաստ չէ թուրքերի հետ անձնական ընկերական փոխհարաբերություններին:
Դե իսկ առավել մտերմիկ հարաբերությունների մասին, ինչպիսին է, ասենք, ամուսնությունը, խոսելն ավելորդ է: Հարցվածների ընդամենը 7%-ն է պատրաստ ամուսնական հարաբերություններին թուրքերի հետ: Պետք է նշել նաև, որ քիչ չէին հարցվողները, ովքեր նշում էին, որ դեմ են ցանկացած տիպի հարաբերություններին`նույնիսկ տարբեր երկրների քաղաքացիներ լինելու(14 %): Հարցվողների մի մասը(73 %) ընդունում էր գործընկերային և ավելի թույլ կապեր( օրինակ` միևնույն քաղաքի, գյուղի կամ թաղամասի բնակիչներ լինելը, երկրի քաղաքացիներ լինելը): Մնացած 9 % համաձայն էին անձնական ընկերական հարբերություններին մեր հարևանների հետ: Այս հիմնախնդրի շրջանակներում մեր սերնդակիցների հայրենասիրական ոգին ցայտուն արտահայտվեց:
Նշենք նաև, որ պատկերը գուցե շրջադարձային լիներ, եթե չլիներ թուրքական ժխտողական քաղաքականությունը, և երկու ժողովուրդների ընդհանուր պատմությունը սթափ գնահատող թուրք աղջկա կերպարը օրինակ լիներ աղվեսային դիվանագիտություն վարող թուրք երեսփոխանների համար։
<<Ես կընդունեմ փոխարաբերություններ այն թուրքի հետ, որն ընդունում է հայոց ցեղասպանությունը, չի մերժում հայկական ինքնությունը և չի խոչընդոտում անկախ, ազատ և միացյալ Հայաստանի ստեղծմանը>>,- սա մեկն է այն կարծիքներից, որ խոսում է վերը նշվածի մասին:
Այսպիսով, սենսացիոն արդյունքներ չհայատնաբերած մեր հետազոտությունը ևս մեկ անգամ փաստեց Հրանտ Դինքի ամենհայտնի գրքերից մեկի վերնագրի դիպուկ ընտրությունը` <<Երկու մոտ ժողովուրդ, երկու հեռու հարևան>>:
Նյութը պատրաստոցին` Ափյան Աննան և Գալստյան Նարեն
Մշակույթ
Հեռացող ստվերների քաղցրությունը
Ե՜կ, իմ սրինգ, իմ բարեկամ սրտագին,
նիհար շրթներդ, ո՜հ, երերուն,
Դիր դալկահար իմ շրթներուն`
Երգենք ու լանք, լանք ու երգենք տրտմագին:
Գ.Պեշկյոթուրյան ,,Սրինգը,,
Ջարդի, չապրած կյանքի մասին հիշողություններն էին ընդհանուր Արաբկիրի այն հատվածի համար, որտեղ կողք կողքի բնավորվել էին հին արաբկիրցին ու քեսաբցին, բեյրութցին ու հունաստանցին: Տատիկիս, մորս հիշողությունների փողոցը անվանում էին <<ախպարների փողոց>>, որտեղ բնակվում էին Ադամ ախպարը, տիկին Լուսինը, Մարտիրոս աղան, Տիգրան դային ...Ամեն մեկը, յուրաքանչյուր ճակատագիր իր գույնն ու համն էր բերել Արաբկիրի այս հատվածին : Փողոց, ուր ամենաշատ թթենիների ծառերն էին` քաղցր, հյութալի, թթի շիրան, որ բռնում էր գետինը, կպչում բոբիկ ոտքերին: Ուր յուրաքանչյուր տոն, սուգ, հարսանիք բոլորինն էր: Ուր ամեն մեկը իր հավատը, իր տան , իր հոգու տոնը նաև պիտի պարտադրեր բոլորին:
Մայրս պատմում է, թե փոքր ժամանակ ինչքան վիրավորական էր իր համար հնչում <<ախպարների փողոց>> պիտակը , հետո ավելացնում, որ փողոցը տարբեր ճակատագրերի խաչաձևման, հանգիստ ու դադար առնելու կարճատև կայան էր. դա քաղցրության փողոց էր, որ թթի համ ուներ, ու այդ համը յուրաքանչյուրի մահով պակասեց ու ստվեր դառնալով`բարձրացավ ու հեռացավ......
Թթենիներից մեկի տակ էլ մի օր ստվեր դարձավ հունաստանցի Տիգրանը, <<ախպարների>> վերջին մոհիկաններից: Նրա երակներում մինչև վերջ էլ հոսեց կապույտ ծովի կարոտը, սիսեցի նախնիների կանչը, ջարդերում նահատակված, երբևէ չտեսած եղբայրների կարոտի, կորստի մորմոքը: Նրա երկու եղբայրներին և քեռուն թուրքերը սպանել էին Սիսում, խոշտանգել, կախաղան բարձրացրել... Մայրը` տիկին Գյուլիզարը, Հունաստանում վերընձյուղվել էր, նոր երեխաներ ունեցել... Ասում են` մինչև կյանքի վերջ էլ չտարբերակվեց, թե որն է իրեն ավելի հարազատ` ծնողների, քույրերի ու եղբայրների ծննդավայր Սիսը, թե միֆ դարձած Կիլիկիան, մանկության ու կյանքի որոշ հատվածներ անցկացրած երազների Աթենքը, թե Երևանը, ուր իրենց շավիղները գծեցին նրա հինգ զավակները, թոռներն ու թոռնորդիները: Ինչպես փողոցի բոլոր անցյալ ու ներկա տերերին, նրան նույնպես հատուկ էր անսպառ հումորը, անուն կպցնելու այնքան դիպուկ հատկությունը, որ երկար օգտագործելուց այն դառնում էր բոլորի սեփականությունը և մոռացվում ծագումնաբանությունը: Անսպառ քաղցրասեր նրա էությանը աստված մի թուլություն էր տվել` շաքարախտ հիվանդությունը: <<Շաքարը շաքարով պիտի բուժել>>,-անհոգ ասում էր նա և մինչև կյանքի վերջն էլ չհրաժարվեց այդ թուլությունից և կնոջ` անկրկնելի Վարդուհու պատրաստած մեղրածոր փախլավայից ու նարնջահամ ֆինիկյայից: Այդ հակումները երակներով էին եկել` հորից ու մորից, պապից ու տատից ու տարածվել բոլոր վտակներով` քույրեր, զավակներ, թոռներ ու զարմիկներ: Հաճախ էր պատմում իր եղբոր` Հունաստանի լեռներում զոհված անվեհեր պարտիզան Վարդան Քուփելյանի մասին, որին անօրինակ քաջության համար <գայլաձուկ> էին ասում, իր քեռորդու`հնչակյան գործիչ Սարգիս Տխրունու մասին...
Հակոտնյա, իրարամերժ էին նրա թուլությունները` քաղցրասիրություն և անզուսպ զայրույթի պահերին` նաև թուրքերեն հիշոցներ. <<Բոլոր սիսեցիներն էլ էդպես են, մի օր մորս կատակով ասել են, թե էս ինչ տեղը հայհոյանքի մրցույթ կա, ահագին գումար են տալիս, մերս ասել էր. <<Ամաաան, տղայիս խաբար ըրեք>>:
Նրա ամենամեծ հպարտությունը գրքերի հարուստ հավաքածուն էր ու գերազանց իմացությունը արևմտահայ դասական գրականության, իսկ ամենամեծ սերը հեքիաթներն էին... ու հունական երգերը:
Ու մի օր էլ Մարկեսի հերոսի նման թթենիների շուքի ներքո հալվեց, հալվեց, ստվեր դարձավ ու բարձրացա՜վ, բարձրացա՜վ, այդ ստվերից փախլավայի շիրա կաթեց ու քաղցրության մի հիշողություն...
....Մի քանի օր հետո նրա թոռները մի մեծ սպիտակ սավանով թութ էին թափ տալիս ու թափվող թթերի հետ հեռացող ստվերները քաղցրություն էին ծորում:
Նարե Գալստյան
Երիտասարդներն ասում են.....
Այսօր շատ հետաքրքիր դիրքորոշում ունեն հայ երիտասարդները...
Վստահ, հայ-թուրքական սահմանի բացվելուն պես շատ ու շատ թուրքեր կներթափանցեն հայ հասարակական կյանք, կսիրահետեն գեղեցկադեմ աղջիկներին։ Իսկ ներկայիս հայ աղջիկները շատ օտարամոլ են դարձել. հնարավոր է և ուրանան իրենց կրոնին, ազգությանը, ավանդույթներին, ծեսերին ու տրվեն զգացումներին՝ մեկնաբանելով, որ իրենք ժամանակակից են ու լիբերալ հայացքների տեր։
Ի՞նչ են մտածում հայ երիտասարդները հայի և թուրքի սիրային հարաբերությունների ու ամուսնությունների վերաբերյալ։ Հարցին պատասխաններ գտնելու համար փոքրիկ հարցազրույցներ անցկացրեցի մի խումբ երիտասարդների հետ։
-Իմ կարծիքով հնարավոր չէ, սովորական ընկերներ լինել, միգուցե, բայց ամուսնություն, այն էլ թուրքի հետ….վաաա՜յ, չէ, հազարից մեկ,-Սերինե Միրզոյան 19 տարեկան, տնտեսագիտական համալսարան
-Ես օրինակ կբերեմ. իմ ուսուցչուհու տղան ամռանը գնացել էր Թուրքիա հանգստանալու ու սիրահարվել էր մի թուրք աղջկա։ Հետո իրենք ամուսնացան, բայց արդյունքում պարզվել էր, որ աղջկա պապիկի մայրը հայ է եղել։ Կլինի, հնարավոր է…վերջիվերջո բոլորս էլ մարդ ենք ու Աստծո զավակները,- Դավիդ Խանաղյան, 19 տարեկան, ՀՊՄՀԵղան նաև այսպիսի կարծիքներ.
-Ես կտրկանապես դեմ եմ։ Բայց եթե երկու էակներ սիրում են իրար կայնքից էլ առավել ու հասկանում, որ առանց մեկը մյուսի չեն կարողանում ապրել, որ դա է իրենց կյանքը, ու հանուն դրա պատրաստ են ամեն ինչի, անգամ այդ հանգամանքը չի կարող խանգարել։ Բայց ամեն երկրի մարդ իր ուրույն սովորույթներն ունի ու տարբերվում է։ Ես դժվար կհավատամ, որ հայ աղջիկը կարող է սիրել թուրք տղային՝ անտեսելով հայ տղաներին,- Արսեն Գեորգյան, 19 տարեկան, ՀՊՄՀ
- Ոչ, որովհետև թուրքը մնում է թուրք,-Անուշ, 28 տարեկան։
- Ես դեմ եմ. աններելի են 1915-ին տեղի ունեցած ողբերգական դեպքերը, ազգասպանությունը,-Սիմոնա, 19 տարեկան, ՀՊՄՀ
- Ինչու՞ ոչ, սերը ամենագեղեցիկ և վեհ զգացմունքն է. հայի ու թուրքի միջև ամուսնությունը կհաջողվի ու հնարավոր կլինի, միայն թե թուրքը պիտի կրոնափոխ լինի, ընդունի քրիստոնեությունը,-Մանե, 20 տարեկան, ԵՊԼՀ
Սարոյանն ասում էր. «Չկան իտալացիներ, հայեր, ադրբեջանցիներ ու ամերիկացիներ. կան մարդիկ, ովքեր ապրում են երկրում»։ Հիանալի են մեծ հեղինակի խոքերը, փայլուն հասարակություն են ենթադրում… Տողեր, որոնք գրվել են սարոյանական ժամանակներում.. ժամանակներ, երբ մեծ հեղինակը պարզապես ականատես չէր եղել 1915-ականների ողբերգական դեպքերին...
Сообщения
